www.koromyslo.pl

Jest w naszej okolicy malutka, zbudowana z drewna wieś położona na stoku góry.
To właściwie nie wieś, ale przysiółek sporej wioski, która mieści się u podnóża wzniesienia.
Jeszcze do niedawna - w porze zimowej, kiedy spadło dużo śniegu - trudno się było stąd wydostać.
Zejście na dół, zdobycie najprostszych produktów ze sklepu wiązało się z nielada wyprawą przez zaspy...
Z tego powodu nadchodząca zima wiązała się z gromadzeniem zapasów - ten zwyczaj przetrwał w wielu wiejskich gospodarstwach do dziś.
Być może również z powodu zimy - wśród dziesięciu domów przysiółka , aż cztery to miejsca, w których kobiety po dziś dzień regularnie pieką chleb na cały tydzień, a każdy z nich jest inny...
Myślę, że duże znaczenie ma również przyzwyczajenie domowników do takiego pieczywa, a nie "sklepowego", którego po prostu nie lubią jeść...
My odwiedziliśmy panią Bronisławę i towarzyszyliśmy jej przy sobotnim wypieku chleba; jest to bardzo czasochłonne zajęcie i trwa około 6 godzin. W tym czasie dzieje się oczywiście mnóstwo innych rzeczy, podczas gdy ciasto rośnie, albo już "siedzi" w piecu...

CHLEB WEDŁUG PANI BRONISŁAWY

1. drożdże - paczuszka i pół (15 dkg)
2. woda do rozrobienia drożdży
3. trochę cukru do drożdży
4. osiana mąka (4 kg) - najlepiej pięćdziesiątki lub sześćdziesiątki - czyli mąki jak najczystszej.
(mąka pięćdziesiątka to taka, przy której z metra zboża powstaje 50 kg maki, a reszta to otręby).
5. garść soli
6. trzy duże ugotowane ziemniaki
7. kostka roztopionej margaryny
8. czarnuszka lub siemię lniane do posypania

Pojawiliśmy się w domu pani Bronisławy około godziny dziewiątej rano, gdzie czekały już "podrośnięte" drożdże rozrobione z wodą i odrobiną cukru oraz "osiana" mąka.
Przesiewanie mąki przez sito służy temu, aby "nałapała" ona powietrza - pomaga to uniknąć grudek w cieście. Te składniki znalazły się w dużym garnku i trzeba było ciasto pierwszy raz "pomiesić" czyli wymieszać jednocześnie ugniatając.
Pierwsze mieszenie nie trwa długo i nie jest ciężko wyrabiać ciasto, chodzi tylko o to, aby wszystko ze sobą połączyć i zostawić w takiej postaci do rośnięcia - pod przykryciem na conajmniej trzy godziny.
W tym czasie można się zająć innymi obowiązkami domowymi, a "pierwsze ciasto" ma jedynie stać w cieple.

Po upływie trzech godzin ciasto wyrosło po same brzegi garnka. To czas kiedy można dodawać pozostałe składniki i przystępować do właściwego "mieszenia" - tego dłuższego i cięższego, które ma doprowadzić ciasto do ostatecznej formy ( pani Bronisława wspo-

mina, że kiedy była chora miesić musiały chłopy bo jej samej zabrakłoby sił ). Najpierw jednak należy dodać pozostałą mąkę, sól, utarte ziemniaki, bez których ciasto byłoby "takie twardsze", roztopioną margarynę, którą pani Bronisława dodaje od jakiegoś czasu za radą sąsiadki, aby chleb był smaczniejszy. Trudno opisać sposób w jaki należy "miesić" masę na chleb - gospodyni nazywa to źduraniem, a masa zamie- nia się w plastyczne, "rozciągliwe" i jednolite ciasto i wtedy jest dość.

Podczas gdy ciasto jeszcze po mału rośnie, można rozpocząć rozpalanie w piecu chlebowym - jest to przeznaczona specjalnie do tego celu - głęboka komora z drzwiczkami, znajdująca się najczęściej z przodu lub z boku "kuchni", czyli pieca kuchennego służącego do gotowania, umieszczona nisko nad podłogą ( dawniej - duzo wyżej - nad płytą głównego paleniska ).
Bardzo ważne jest odpowiednie dobranie rodzaju drzewa jakim rozgrzewa się piec - drzewa tzw: miękie jak sosna czy jodła palą się szybko i nie rozgrzewają mocno, a twarde jak buk albo dąb palą się długo i osiągają dużo wyższe temperatury.

Przy nagrzewaniu wnętrza potrzebna jest równowaga - nie może być za gorąco, bo chleb mógłby się spalić, ani za zimno, bo się nie upiecze - dlatego najlepiej użyć drzewnej mieszanki - trochę drzewa miękkiego, a trochę twardego. Pani Bronisława opowiada, że kiedyś upiekła chleb paląc wcześniej jedynie jodłą, która nie ma odpowiedniego ciepła i wypiek pomimo, iż nie został surowy - był biały i niechrupiący.
Ogień musi się palić około godziny, a kiedy wewnętrzne ścianki rozjaśnieją - piec jest gotowy na "przyjęcie" chleba.

"Widzi pani jaki czorny? A jak się napoli będzie biały, nie biały no, ale nie taki czorny jak teraz
i wtedy widać, że sie nagrzało; a tak to jest czorny cały piec,
dopiero to o - trochę zabielał górą, tak troszeńkę. Jak się zrobi biały to jest napalone."

W czasie gdy piec się "przygotowuje", można powrócić do ciasta i ponakładać je do foremek - podobnie jak przy mieszeniu - najwygodniej jest to robić rękoma.
Już po chwili zawartość garnka znajduje się w blaszanych formach, pozostaje ją wygładzić i posypać ulubionymi ziarenkami. Pani Bronisława tego dnia wybrała czarnuszkę - przyprawę o bardzo charakterystycznym aromacie, który wzbogaca smak i zapach chleba.

Każdy kto zobaczy ten widok, będzie też znał odpowiedź na staropolską zagadkę z naszego regionu:

"Cyrwuone bydeuko chuodzi po uogrodzie.
Psydzie carny bycuś, to wszyćko wybuodzie."

Odpowiedź to: "pociasek w piecu", bo ostatnim etapem przed włożeniem chleba do pieca jest wygarnięcie przy pomocy narzędzia zwanego pociaskiem - migoczącego,
pomarańczowo - czerwonego żaru.

Chleb będzie upieczony za około godzinę, można do niego zaglądać, czy się już przyrumienił. Umawiamy się, że gdy już samodzielnie zrobimy użytek z naszego pieca chlebowego - zaprosimy panią Bronisławę do nas - na pieczenie chleba, żeby oceniła jak sobie radzimy. Już niebawem przed nami pierwsze próby... Myślę jednak, że po tej wizycie nie będziemy mieli problemu. Do tej pory najbardziej tajemnicze wydawało się samo palenie w piecu, ocenienie czy jest w nim wystarczająca temperatura, drzewo jakim należy palić, jego ilość i ... właściwie wszystko co z tym związane. Jak sama pani Bronisława zauważyła : " to wyście nie widziały nigdy jak mama chleb piecze" - jako byli mieszkańcy miast - nie widzieliśmy, a teraz jako posiadacze kuchni z pokaźnym piecem chlebowym - bardzo chcielibyśmy spróbować. Zapasy zimowe - podobnie jak pani Bronisława - gromadzimy umiarkowanie; "ja jeszcze nie mam nic - zapasów żadnych jakoś nie lubię barz robić, tak mi się wydaje jak dużo naskładam, że może nie dam rady zjeść..." ale świeży, pachnący chleb wykonany własnoręcznie w domu to bardzo kusząca perspektywa. Być może stanie się to i u nas cotygodniową tradycją?
Kiedy wyciągamy chleb z pieca - w całej kuchni roznosi się piękny zapach, ale nie można go porównać do tego, który znamy z piekarni - bo tutaj miesza się z zapachem domu, w którym został upieczony i to sprawia, że jest niepowtarzalny.
... W czterech domach przysiółka kobiety po dziś dzień regularnie pieką chleb na cały tydzień, a w każdym z tych domów chleb jest inny - myślę, że decydują o tym nie tylko różnice w przepisach, ale także domy.
Jeden z bochenków jest dla nas - zjadamy go w całości jeszcze tego samego dnia, odnajdując w jego smaku wyraźny zapach miejsca, w którym powstał...